Wetenschap wordt verondersteld te zorgen voor een beter leven, meer luxe en meer geluk, maar er wordt vergeten dat wetenschap mensenwerk is. Wetenschapper wordt tegenwoordig gewoon gezien als het beroep van een groep ‘nerds’ en is los komen te staan van ons dagelijks leven. Dat zonder wetenschap we nu nog in de middeleeuwen zouden leven, beseft niemand meer en zeker niet dat dat te danken is aan een groep slimme mensen, die we wetenschappers noemen. Wetenschap is vandaag de dag niets bijzonders meer. Als schoon drinkwater maar uit onze kraan komt en de elektriciteit uit het stopkontakt dan is het voor iedereen goed zo. Dat wetenschappelijk inzicht hiervoor gezorgd heeft ,wordt als iets uit het verleden gezien. Iets wat nu geen waarde meer heeft en wetenschap wordt zeker niet meer gezien als het unieke vakgebied, dat er voor zorgt dat alles in de technologische werkelijkheid van de mens zo gaat als het gaat. En dat zonder wetenschap en wetenschappers die vooruitgang wel eens tot stilstand kan komen, dat beseft helemaal niemand meer. En dat die verworvenheden op wetenschappelijk gegronde waarheden berusten, is ook uit het zicht verdwenen.

Over de jaren is binnen de meeste wetenschapsterreinen, met name binnen de natuurwetenschappen, overeenstemming bereikt over wat als waar kan worden beschouwd en wat als onbewezen. En dat is waarom de wetenschap zo is voortgeschreden en zoveel beter is geworden. Om iets als waar, wat meestal gelijk staat aan waarschijnlijk waar, te mogen en kunnen aannemen is een reeks regels ontwikkeld waaraan ‘ waarheid ‘ moet voldoen. Als een waarneming aan die regels voldoet, dan mag die als waar( schijnlijk) worden aangenomen. En dan niet alleen door de onderzoeker zelf, maar ook door de gemeenschap van onderzoekers. Onderzoekers, als ze goed zijn opgeleid , houden zich aan deze regels. Toch is de wetenschappelijke manier van bewijsvoering niet zo eenduidig als het lijkt. Daarom wordt er in de exacte wetenschappelijk veel gewicht gelegd bij herhaalbaarheid van experimenten en het contrast binnen een experiment, wat neerkomt op het gebruiken van goede controles. Een goede controle is een controle die er zorg voordraagt, dat toevallige verbanden worden uitgesloten. Dit betekent dat de keuze van goede controles in een experiment misschien wel het belangrijkste is van alles. En als laatste is van extreem groot belang hoe goed de instrumenten zijn, waar mee een waarneming wordt gedaan. Als het gaat om een apparaat dat iets moet meten, met andere woorden iets in maat en getal moet uitdrukken, dan moet dat apparaat zeer zorgvuldig datgene wat men wil meten ook kunnen meten. En niet de ene keer deze, de andere die uitslag geven, afhankelijk van hoe de maan staat of waar op aarde wordt gemeten. Kortom iets voor waar aan kunnen en mogen nemen, is heel vaak minder triviaal dan de meeste mensen denken.

Om dat probleem aan te pakken en voor klein en groot duidelijk te maken, heeft Richard Dawkins zijn boek, -de magie van de werkelijkheid, met als ondertitel, hoe weten we wat echt waar is ( The Magic of Reality, How we know what’s really true; Free Press, NY 2011 ) -, geschreven. Direct de titel is al buitengewoon geraffineerd. Richard Dawkins verbindt de werkelijkheid, met de suggestie: die van alledag -, met wat in die werkelijkheid van alledag echt waar is. En daar begint het boek dan ook mee. Dawkins probeert ons te laten zien wat werkelijk waar is en waarom dat is. In zekere zin is dit Dawkins meest filosofische boek en daarom misschien wel zijn beste. De eerste vraag die gesteld wordt, is: wat is de werkelijkheid om ons heen en hoe ziet die er uit. Door onze zintuigen weten we wat we zien, voelen, ruiken en horen en dat wat we zien geloven we het meest, wat we horen is al moeilijker en wat we voelen of ruiken met een blinddoek voor, kan ons al voor grote problemen stellen. Kortom onze zintuigen kunnen ons in de steek laten, maar als we ons stoten aan een rotsblok weten we dat er een rots op onze weg ligt, als we door een lama in het gezicht worden gespuugd, weten we dat die lama echt binnen handbereik is en als we door de zure appel heenbijten, weten we dat we de verkeerde appel hebben gekocht of gekregen.

Maar hoe zit het dan met een dinosaurus, of met het melkwegstelsel of met het Higgs deeltje, hoe weten we dat dat echt bestaat of bestaan heeft . Door apparaten die beter kunnen kijken, voelen en horen dan onze ogen ,vingers en oren, apparaten waarvan wij geloven, ,nee weten, dat we op hun waarnemingen kunnen vertrouwen. Nog complexer zijn gevoelens, we weten allemaal dat er zoiets als jalousie bestaat of liefde of schaamte of geluk of plezier. Maar meten kun je het niet, of niet goed of niet nauwkeurig. Toch weten we dat deze gevoelens bestaan, en meestal alleen omdat we ze zelf een keer hebben ervaren. Deze gevoelens bestaan alleen , zo betoogt Dawkins, omdat de mens hersenen heeft, die deze gevoelens kunnen ervaren. En omdat iedereen ze weleens ervaart, geloven we dat deze gevoelens bestaan en naar mate een dier primitievere hersenen heeft, ervaart dat dier steeds minder van deze gevoelens tot een nivo, dat we aannemen dat ze voor die soort niet bestaan. Met een gerust hart nemen we aan dat een muis zich niet schaamt en een kwal niet jaloers is.

Niet verbazingwekkend bekijkt Dawkins de wereld vanuit het evolutionaire perspectief van Darwin. Prachtig is het hoofdstuk over de eerste mens, waarin hij beredeneert waarom er geen eerste mens is en als er al een was dan was dat een vis. En een vis is geen mens, dus er is geen eerste mens. Hoe verder je immers in de tijd teruggaat over periodes van honderd duizenden of miljoenen jaren, hoe minder de huidige mens op een mens lijkt en dat is evolutie ten voeten uit. En de vraag waarom er zoveel diersoorten of levensvormen op aarde zijn is dan makkelijk te beantwoorden met ‘ natuurlijke selectie ‘ die er voor zorgt dat een bepaald dier kan overleven of beter meer kans heeft om te overleven in zijn of haar omgeving. En als zo’n iets ander dier wordt geboren , dan blijkt die zich makkelijker voort te planten, en zie, daar is de beter aangepaste soort. En dat kan dan niet anders verklaard worden dan dat er zo iets als DNA bestaat, die dit allemaal mogelijk maakt. En dat DNA bestaat en verklaart waarom veranderingen ontstaan en zich kunnen vermeerderen. En ik geef toe het is hoogst waarschijnlijk allemaal waar.

Uiteindelijk stelt Dawkins in zijn boek de vraag waarom zaken zo lopen als ze lopen en of daar een diepere reden of oorzaak voor is? En die is er, want in de meeste situaties zie je pas wat er gebeurt als het te laat is. Je ziet een tsunami, maar je hebt de oorzaak van de tsunami gemist, namelijk de aardbeving. Dawkins strijdt soms tegen windmolens, namelijk als hij bijgeloof bestrijdt met een morele ondertoon en daarmee met verachting en arrogantie. Een mens kan niet alles weten en niet alles begrijpen; en elk mens maakt fouten, ook Dawkins. Zo worden antistoffen, die staan afgebeeld op bladzijde 245 T cellen genoemd, of Dawkins heeft iets nieuws als receptor blokkerende Tcellen ontdekt. Wel weer leuk is dat hij bedenkt, dat de ziekte waarbij een persoon zijn eigen cellen aanvalt een uit de hand gelopen verdediging tegen kankercellen is. Uiteindelijk eindigt Dawkins met de vraag wat een wonder is?

Iedereen kent de uitdrukking : een wonder van techniek. Dat is bijvoorbeeld de IPhone of de IPad . Je begrijpt niet wat er in zit, je begrijpt niet hoe die werkt, maar je kan er niet omheen dat je films kan zien, muziek kan horen en het scherm kan beïnvloeden door het te voelen. Toch vinden we dat geen wonder. We vinden pas iets een wonder als iets ons verbaasd, bijvoorbeeld als de
iPod ineens onze gedachten kan lezen of kan vaststellen wat we ruiken. Kortom als we verrast worden, zou je kunnen denken dat een wonder is geschied. Dat er iets bovenmenselijks is gebeurd. En dat blijft een wonder totdat we kunnen verklaren of begrijpen hoe de iPod dat voor elkaar krijgt, dan is het ineens geen wonder meer. Kortom echte wonderen zijn iets onwaarschijnlijks, dat nu onverklaarbaar is en op de korte termijn onverklaarbaar blijft. Maar een echt wonder wordt op een dag verklaard en tot menselijke proporties terug gebracht.

Of zoals Sherlock Holmes zei: ‘ When you have eliminated the impossible, whatever remains, however improbable, must be the truth.’

Kortom wonderen bestaan of beter wonderen zijn onwaarschijnlijke feiten, die op een verklaring wachten. En eens , zo gelooft Dawkins, zal die verklaring worden geleverd.

Als in de middeleeuwen een helikopter was geland op de Dam in Amsterdam, dan was dat zeker als een wonder beschouwd, als een bovennatuurlijk verschijnsel dat alleen door goddelijke voorzienigheid tot ons kon zijn gekomen. De mensen ,die het met eigen ogen gezien hadden, zouden voor gek verklaard worden en een gewisse dood vinden als ketter op de brandstapel. Zo iets kon maar twee dingen betekenen: een goddeloze gek had het verzonnen of er was sprake van een godswonder. Immers een helikopter was nog nooit door iemand gezien en een mens kon nog niet vliegen, zelfs al had Leonardo da Vinci het wel voorzien. Vandaag de dag zou de mededeling dat er een helikopter op de Dam was geland, slechts een frons opwekken. Wij ,-mensen van de 21ste eeuw -, weten allemaal wat helikopters zijn, dat ze bestaan en dat ze op een klein oppervlak kunnen landen, zelfs als er paleizen en kerken omheen staan. We zouden alleen maar verbaasd staan, dat het vandaag of gisteren gebeurd was en ons afvragen waarom iemand een helikopter midden in de hoofdstad van
Nederland aan de grond had gezet. Een noodlanding zou een plausibele verklaring zijn. Maar het bestaan van helikopters zou door niemand in twijfel worden getrokken. Alles in de werkelijkheid kan bewaarheid worden, maar bij wonderen kan dat een tijdje op zich laten wachten.

Point Lookout, NY
5 februari 2012

Nederland heeft grofweg drie keer zoveel inwoners als Finland, Denemarken of Singapore, twee keer zoveel inwoners als Zwitserland, en anderhalf keer zoveel inwoners als België of Zweden.
Taiwan heeft iets minder dan anderhalf keer zoveel inwoners en Polen twee keer zoveel. Hier moeten we rekening mee houden als we de getallen en cijfers beoordelen. In de laatste twintig jaar is het aandeel van Nederland in de totale onderzoeksuitgaven van alle OECD landen afgenomen van 1.5% in 1991 tot 1.2% in 2008. In de kleine landen van Europe is dit niet gebeurd en het kleine Zweden geeft inmiddels percentagegewijs meer uit dan Nederland. De vraag is natuurlijk of de verminderde uitgaven gevolgen voor de kwaliteit van het onderzoek in ons land heeft gehad. Dit is uiterst moeilijk te beoordelen, maar het lijkt er niet op. Het aantal gepubliceerde artikelen lag twintig jaar geleden op het hoge nivo van Zweden of Zwitserland en dat ligt het nu nog. Het aantal topartikelen met meeste aanhalingen en verwijzingen blijft op dat nivo gehandhaafd en daarmee liggen we voor op België, Denemarken en Finland. En mijlen voor op Polen , Singapore en Taiwan. Dat ziet er dus niet slecht uit.

De volgende vraag is waar zijn we goed in? En komt dat overeen met de beroemde of beruchte topsektoren, die de minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, Maxime Verhagen heeft aangewezen? De minister legt het accent voor zijn investeringen bij Agrofood, Tuinbouw en uitgangsmaterialen, High Tech, Energie, Logistiek, Creatieve Industrie, Life Sciences, Chemie en Water. Met recht een ratjetoe van onvergelijkbare categorieën en indelingen, die eerder via polderen tot stand lijkt te zijn gekomen op grond van alle behoeften en wensen van de aan de lobby en overleggen deelnemende personen en bedrijven dan op grond van prestaties. Maar ik geef onmiddelijk toe dat het niet simpel is die prestaties in kaart te brengen. Het gaat daarbij namelijk om de vraag hoe goed wij het doen in vergelijking met de landen om ons heen en dat is op dit moment eerder op gevoelens dan op feiten gebaseerd. Zo heb ik het gevoel dat we op het gebied van groene industrie en groene energie veel steken hebben laten vallen in vergelijking met landen als Denemarken en Duitsland en dat de schuld daarvan meer in de schoenen te schuiven is van de vorige kabinetten dan van het huidige. Maar terug naar de harde gegevens van de OECD en Thomson Reuters.

Het heeft het meeste zin in mijn ogen alleen naar de gegevens van nu te kijken , die in 2010 zijn verzameld. Er zijn gegevens beschikbaar over acht wetenschapsterreinen, te weten: Kunst en andere alfawetenschappen, biologie en aanverwante terreinen, medische wetenschap, techniek,Milieuwetenschappen, wiskunde, natuurwetenschappen en de gammawetenschappen met inbegrip van sociale wetenschappen. Als criterium is gekeken naar de gemiddelde invloed van artikelen, wat voor de kunsten en veel alfawetenschappen maar een zeer beperkt beeld geeft. Het beeld is zeer verrassend en boeiend. Nederland en Denemarken staan aan de top van de kunstensektor.
Zwitserland excelleert in biologische wetenschappen, met Nederland en Denemarken als goede tweede. In milieuwetenschappen staat Nederland aan de top samen met Zwitserland en Duitsland en Denemarken als goede tweede. In Natuurkunde is Nederland de absolute top met Zwitserland en Denemarken direct daar achter. Als je van absolute topsektoren mag spreken dan liggen die voor Nederland in de kunstensektor, op het gebied van het milieu en de natuurwetenschappen.

ik ben een aanhanger van de theorie, dat je als ministerie van Economische Zaken met het doel om bedrijvigheid te bevorderen vooral sterke wetenschaps- of kennis-sectoren moet stimuleren en versterken en zwakke sectoren minder aandacht moet geven. Ik kom dan tot een veel kleiner aantal sectoren dat extra aandacht moet krijgen dan het grote aantal dat de minister van Economische Zaken naar voren brengt. En focus lijkt mij hier een deugd, we zijn tenslotte maar een klein land. Ik zou vooral alles wat met kunst, entertainment en zaken als design en gaming te maken heeft, hartstochtelijk ondersteunen en investeren in groen met het accent op voedsel, water en misschien iets minder op alternatieve energiebronnen behalve die met de Bio-industrie samenhangen en wat de natuurkundigen moeten op zetten voor bedrijven, dat weten waarschijnlijk de mensen van het Nat lab van Philips beter dan ik . Ik zou de andere sektoren aan de verschaffers van durfkapitaal overlaten. We hebben het dan alleen over het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Maar er ligt ook nog een taak voor het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Het bevorderen en stimuleren van zuiver wetenschappelijk onderzoek, waarvan niet ( direct) is vast te stellen of het tot iets tastbaars leidt; het is de taak van elk beschaafd land zulk onderzoek te ondersteunen en te bevorderen, want zonder een nieuwe Einstein of Spinoza zijn we slechter af.

Blijft de vraag over, dat als de wetenschap in ons land op een aantal gebieden dan zo extreem goed is en zo goed blijft jaar na jaar, wat ontbreekt er dan dat we aan bedrijvigheid zo achterlopen? Er worden, zo lijkt het wel, veel bedrijfjes gestart, maar er groeien er maar weinig uit tot middengrote bedrijven, die echt op eigen benen kunnen staan of kans hebben in een of andere vorm te blijven bestaan. Komt het doordat een bedrijf juist te makkelijk wordt gestart? Of omdat de kleine ondernemers niet genoeg weten over de weg van groei? Of omdat de wetenschappers zich te veel op kennisvergaring richten en te weinig op uitvinden? Dit laatste lijkt erop blijkens het achterblijven van patentaanvragen, toekennigen van patenten en de hoeveelheid patenten met echte bedrijfswaarde. Vooral dit laatste is van groot belang, niet elke patentaanvraag heeft zin of nut. Ik denk dat de discussie over de kwaliteit van onze wetenschappers gesloten kan worden,- we hebben zeer goede wetenschappers in ons land. Ik denk echter wel dat een masterclass uitvinden en ontdekken veel opleidingen zou verrijken en ook een cursus met de titel: niet elk idee of artikel of patentaanvraag is goed genoeg om een bedrijf mee te starten, hoe knap je ook bent.

Point Lookout, NY
31 Januari 2012

Slechte of matige wetenschap komt veel voor, vooral omdat er steeds meer onderzoekers op aarde rondlopen. Dit soort onderzoekers bewijst , soms zeer overtuigend, zaken die er niets toe doen of ze bewijst net niks omdat het onderzoek slordig is uitgevoerd. Dat is pijnlijk als het een vraag betreft, waarop iedereen het antwoord liever vandaag heeft dan morgen. Maar het blijft echte wetenschap, hoewel wetenschappelijke slordigheid een onderzoeker aangerekend mag en moet worden, als die vermeden kon worden met iets meer aandacht. Slordig onderzoek kan namelijk tot misleiding van de krantenlezer leiden, die het gelezene voor bewezen en waar aanneemt. Maar een slordig onderzoek kan even goed waar blijken, als een zorgvuldige onderzoeker tot dezelfde conclusie komt.

Je wordt op de universiteit opgeleid om onderzoek te doen en als je eenmaal hebt besloten onderzoeker te worden, doe je er alles aan om onderzoeksvragen zo goed mogelijk te beantwoorden. Je wordt geacht alle wetenschappelijke methoden en technieken te beheersen om je gelijk te bewijzen. En hoe beter je dit lukt, hoe meer waardering je krijgt en hoe gewilliger overheden of stichtingen zijn om geld voor je onderzoek beschikbaar te stellen. En als je onderzoek zich kan meten met de top van de wereld, dan verschijnen de resultaten van je onderzoek in die wetenschappelijke tijdschriften waarvan het afwijzingspercentage verreweg het hoogst is. In de Verenigde Staten is dit het blad Science, in Europa het blad Nature.

Het beste onderzoek leidt tot iets tastbaars of betreft iets tastbaars. In zulke gevallen is het waarheidsgehalte van een ontdekking het makkelijkst vast te stellen. En andere onderzoekers kunnen dergelijk onderzoek relatief makkelijk herhalen, al kan het enige tijd duren voordat het zover is. Elke dag, dat er weer duizenden jets over de wereld vliegen, wordt bewezen dat het concept van de straalmotor zo juist is als maar kan en elke dag dat een AIDS patiënt langer leeft door het nemen van antivirale middelen toont aan dat AIDS een virus infectie is. Dat is het fijne van zuiver of fundamenteel wetenschappelijk onderzoek, een begrip dat vooral van toepassing is op natuurkunde, scheikunde of biologie en andere beta-wetenschappen. Verzinsels als koude fusie of dat het AIDS virus niet bestaat, worden snel geloochenstraft door onderzoek van wetenschappers ergens in de wereld.

Op grond van het feit dat de resultaten van zuiver wetenschappelijke waarheden ons leven hebben verrijkt en verbeterd, zou je met goed fatsoen mogen aannemen, dat er tegen wetenschappers wordt opgezien en de wetenschap in hoog aanzien staat. Immers we worden als maar ouder en gezonder door de vooruitgang van de medische wetenschap, we kunnen ons steeds makkelijker over de aardbol bewegen door Maglev treinen, straalvliegtuigen en straks raketten en we kunnen straks steeds beter met het milieu omgaan door efficiënte zonnepanelen, windturbines of molens en elektrische auto’s of auto’s die op waterstof rijden. Allemaal verworvenheden van de wetenschap. Maar ook de uitvinding van de computer, het World Wide Web en Internet heeft ons leven drastisch veranderd. Of de iPad en de IPhone , allemaal tastbare verworvenheden.

Door de vooruitgang van het fundamenteel wetenschappelijk onderzoek, kan er een generatie onderzoekers ontstaan, dat naast zijn schoenen loopt omdat zij de misvatting huldigen dat zij persoonlijk voor het welzijn van de 21ste eeuwse mens hebben zorggedragen. Deze arrogantie van wetenschappers ,of de betreffende onderzoeker een poot heeft om op te staan of niet, komt maar al te vaak voor. Zulke arrogante wetenschappers uiten hun meningen bij voorkeur, zo lijkt het, op terreinen waar ze hoegenaamd niets gepresteerd hebben en geen verstand van hebben. Wetenschap is geen Haarlemmer olie, geen middel tegen alle kwalen van de maatschappij. De grenzen van de wetenschap worden opgezocht en misschien zelfs zo nu en dan overschreden in het boek van de Amsterdamse natuurkundige Sander Bais, getiteld ” In Praise of Science: Curiosity, Understanding, and Progress ” ( MIT Press, 2010 ).

Pais denkt dat wetenschap in al zijn facetten bepaalt wat de menselijke cultuur of de cultuur van de mensheid is. Hij gaat zover als te stellen dat wetenschap wellicht zelfs bepaalt wat het betekent om mens te zijn. Dat komt dichtbij wetenschap als god of een godsdienst te zien. Iedereen ,die dat niet accepteert, beschouwt Pais als wetenschappelijk ongeletterd, vergelijkbaar met een heiden. Bijna lijkt het alsof wetenschap, net als godsdienst statisch is en stil staat in de ogen van Pais. Zo zegt Pais in zijn inleiding: kennis leidt tot bewustzijn wat weer leidt tot redelijk handelen.
Even vergeet Pais dat de tweede man van Al Quaida een zeer goed opgeleide chirurg is en dat zeer grote wetenschappers er zeer abjecte, onredelijke ideeën op na kunnen houden. En dat de Eugenetica uit een van de hemels van de moderne biologie, het Cold Spring Harbor Lab in de Verenigde Staten afkomstig is. Wetenschap is niet absoluut en bestaat door voortschrijdend inzicht en juist daarom past de wetenschapper bescheidenheid. Wetenschap is leren twijfelen en de laatste zijn om iets als voor waar aan te nemen; het is niet een leer, die anderen de enige waarheid oplegt.

De wetenschapper is ook maar een mens, een mens met een kunde weliswaar, maar niet meer of beter dan een boer, een visser of een herder. Er zijn steeds meer hoogopgeleiden op aarde en ook steeds meer wetenschappers, net als er steeds meer boeren, vissers en herders zijn: het onmiddellijke gevolg van de enorme toename van de wereldbevolking. En volgens de wetten van de statistiek en de epidemiologie zullen er dus ook meer geniale wetenschappers zijn, maar nog meer matige. En er zullen meer fantasten en bedriegers de wetenschappen bevolken. Dat is niet onlogisch en ook niet erg, behalve als wij wetenschappers de wetenschap ophemelen en op een voetstuk plaatsen. Wetenschap beoefenen is ook gewoon een beroep en een carrière, net als elk ander, en binnen zo’n beroepsgroep is niets menselijks vreemd. Zoals je slagers hebt, die hun eigen vlees keuren, zo heb je legers wetenschappers, die hun eigen waar als van god gegeven aanprijzen. En daarom kent de wetenschap bedriegers, leugenaars en slechterikken en daar zou niemand van op moeten kijken. Net als een malafide slager de smaak en de aantrekkelijkheid van een biefstuk niet beïnvloed , zo zou ook een frauderende wetenschapper iedereen die wat echte wetenschap tot zich wil nemen, koud moeten laten.

Omdat wetenschappers zichzelf tot heiligen en heilige boontjes uitroepen, – en journalisten bereid zijn dat klakkeloos over te nemen-, daarom en juist daarom schrikt iedereen zich een hoedje als een enkele wetenschapper blijkt zijn hele carrière lang al zijn onderzoek te hebben verzonnen en bij elkaar gelogen. Dat blijkt nu in Nederland gedaan te zijn door de sociaal- psycholoog Diederik Stapel, een briljante man, die net zo goed echte wetenschap had kunnen bedrijven ,en : dat had hij zonder twijfel ook net zo goed gekund. Hoe kan een wetenschapper al zijn onderzoek verzinnen en waarom doet hij dat? De sociaal- psychologie leent er zich bij uitstek voor, omdat het meningen verkondigt. Stapel kon zijn bedrog zo lang verborgen houden, omdat hij nooit iets nieuws verzon. Dat op zich was brilliant. Al zijn uitkomsten voelde je met je klompen aan, maar daar is dan ook geen echte wetenschap voor nodig. Hij toonde zogenaamd ” wetenschappelijk ” aan wat we al vermoeden dat waar was. En dat is nu net geen wetenschap. Bij een echte ontdekking, roept iedereen : dat kan niet waar zijn ! En men blijft sceptisch totdat meer wetenschappers tot dezelfde ” onwaarschijnlijke ” conclusie komen en vanaf dat moment is het waarschijnlijk waar en geloven meer en meer mensen deze waarheid.

Mijn stelling is, dat Stapel ziek is, ziek in zijn hoofd en daar moeten we medelijden mee hebben en natuurlijk ook met zijn vrouw en kinderen. Die lijden met deze zwaar-zieke mee. Stapel heeft niet de wetenschap wat aangedaan, maar zichzelf en zijn familie en die pijn moet vreselijk zijn.Met wetenschap als abstract vakgebied heeft dit alles niets van doen. Wat de ziekte van Stapel precies is, is een psychiatrische vraag, die niet eenvoudig te beantwoorden is. Ik vermoed dat hij eerder iemand is die geleidelijk aan in zijn eigen sprookje is gaan geloven, dan dat hij een pathologische leugenaar is. Hij lijdt, denk ik aan het syndroom van Frankfurter. Harry Frankfurter, filosoof van Princeton University publiceerde in de Raritan Review het essay ” On Bullshit ” over deze ziekte, die in de tegenwoordige maatschappij rondwaart. ” Bullshit” ,wat ik maar even met praatjes verkopen vertaal, is iets anders dan liegen of een leugen. De leugenaar, zo stelt Frankfurter, kent de waarheid even goed als degene die eerlijk is en de waarheid vertelt, maar besluit die waarheid te verdraaien en niet te vertellen. De leugenaar is zich er ten volle van bewust dat hij liegt; de bullshitter zit heel anders in elkaar.

Frankfurter beschrijft het zo:

It is impossible for someone to lie unless he thinks he knows the truth. Producing bullshit requires no such conviction. A person who lies is thereby responding to the truth, and he is to that extent respectful of it. When an honest man speaks, he says only what he believes to be true; and for the liar, it is correspondingly indispensable that he considers his statements to be false. For the bullshitter, however, all these bets are off: he is neither on the side of the true nor on the side of the false. His eye is not on the facts at all, as the eyes of the honest man and of the liar are, except insofar as they may be pertinent to his interest in getting away with what he says. He does not care whether the things he says describe reality correctly. He just picks them out, or makes them up, to suit his purpose.

Een bullshitter bedriegt allereerst en vooral zichzelf. Zo moet het begonnen zijn en dat moet de kleine Stapel voordeel hebben opgeleverd. De evolutionair bioloog Robert Trivers heeft een heel boek gewijd aan bedrog en zelfbedrog onder de titel: Deceit & Self-Deception, fooling yourself the better to fool others ( Penguin Books 2011). Trivers betoogt dat zelfbedrog een wapen is in de strijd om het bestaan of beter voortbestaan. Om de anderen te slim af te zijn, moet je eerst je zelf iets wijsmaken, daarin heilig geloven en vervolgens deze nieuwe wijsheid de anderen op de mouw spelden. Durven we meer als we ons zelf voorhouden heel sterk te zijn of ergens heel goed in te zijn? Is de basis van het Syndroom van Frankfurter, waar Stapel aan lijdt, dat hij zichzelf als kind wijsmaakte de slimste van iedereen te zijn, de beste wetenschapper van allemaal en dat hij dat zo ging geloven dat hij een levenslang bewijzen van deze stelling een wat hoge prijs vond? Trivers denkt dat bedrog en succes ermee als ook het opsporen van bedrog, het denkvermogen bevordert. Camouflage is een goed voorbeeld, je wordt onzichtbaar voor de vijand ,maar tegelijk denk je ook zelf minder zichtbaar te zijn. Maar je camouflage moet wel goed zijn, zoals bij een kameleon of een wandelende tak.

Overwint de waarheid doordat iedereen ineens het licht ziet door de wetenschap te geloven of sterft het bakerpraatje eenvoudigweg uit? Max Planck was overtuigd van het laatste, hij zei: ” A new scientific truth does not triumph by convincing its opponents and making them see the light, but rather because its opponents eventually die, and a new generation grows up that is familiar with it.” Alles wijst erop dat wij stervelingen graag onze vooringenomen standpunten bevestigd zien en best bereid zijn daarvoor de waarheid geweld aan te doen. Het verdedigingsmechanisme tegen deze oneerlijkheid is het zelfbedrog, we geloven graag onze eigen ideeën, hoe weinig bewijs er ook voor is. Wetenschappers zijn niet anders, zo laten vele studies zien. Een wetenschapper gelooft een studie van een andere wetenschapper eerder als die zijn eigen mening bevestigt dan als de studie die tegenspreekt. In die zin bestaat voor ieder van ons goede wetenschap, – de wetenschap die onze mening bevestigt-, en slechte wetenschap, – wetenschap die onze mening tegenspreek. En wetenschappers past de bescheidenheid toe te geven dat dit ook voor hen geldt. Uiteindelijk bewijst echte wetenschap zich altijd in de praktijk, of de onderzoeker nu gelijk heeft of had of ongelijk, of die nu de boel bedot of niet. De computer of de elektrische auto , of het zonnepaneel of het antibioticakuurtje tegen een maagzweer of het vaccin tegen geelzucht bewijzen uiteindelijk het waarheidsgehalte van de wetenschap, de echte wetenschap.

Point Lookout, NY

Hans de Jager, de schrijver van Verleden in Verf, de Nederlandse geschiedenis in veertig schilderijen, leidde het programma in met een bespreking van het schilderij dat bij hem de fascinatie voor schilderkunst had opgewekt. Pieter Breughel’ s weergave van het verhaal van de hoogmoed van Icarus uit de Metamorfosen van Ovidius. Dit schilderij, dat hangt in het Museum voor Schone Kunsten in Brussel, toont aan de ene kant de onverschilligheid van de gewone man , de boer, de visser, de herder, voor het lot van Icarus,- ze merken zijn val uit de hemel schijnbaar niet op-, en aan de andere kant raakt de hoogmoed van Icarus hen ook niet. Het schilderij toont het moment dat Icarus in zee stort, het moment dat het lot van Icarus beslecht is.

Het verhaal van Icarus is de parabel van de mens, die in zijn dwaasheid probeert uit te stijgen boven zijn rechtmatige plaats onder de zon. En dat is veel lager dan de hoogte waarop Icarus wilde vliegen. Icarus moet zijn hoogvliegerij met de dood bekopen. Hij sterft op jonge leeftijd, een ontijdige dood. Het mooiste heeft de dichter Jan Kal in 1971 dit schilderij beschreven in sonnet 229. Hij gaat ook in op het lijk in de bosjes, dat pas in 1934 door De Tolnay vier honderd jaar nadat Breughels dit lijk had geschilderd, werd opgemerkt. Het is alsof Breughel wil zeggen: de boer of de herder mag dan doof en blind zijn voor de prijs die Icarus moet betalen voor zijn hoogmoed, U kijker, ziet ook de dode niet liggen. Het schilderij is op te vatten als een vanitas schilderij, dat wijst op de ijdelheid van het bestaan en de eindigheid van het leven. En vooral dat matigheid en bescheidenheid ons past.

Sonnet 229 van Jan Kal ; Amsterdam, 20 oktober 1971

” Dit landschap wordt ontvouwd voor onze ogen:
een schip vaart weg. Geen man is overboord.
De plons van Icarus wordt niet gehoord.
En Daedalus is uit de lijst gevlogen.

De boer is op z’n zondags en ploegt voort.
De visser zit naar voren toe gebogen.
De herder heeft zijn schaapjes op het droge.
Zijn hond zit vast aan een tweedubbel koord.

Merkwaardig dat de ondergaande zon
de was tussen de veren smelten kon
En de patrijs niet klapwiekt met zijn vleugels.

Er ligt een lijk onder het struikgewas.
Vier eeuwen na zijn dood zag men het pas,
Als in Blow-up, maar op zijn Boeren- Breughels.

Een schilderij van een anatomische les van de groten uit de 17de eeuw zoals de dokters Tulp, Deyman en Ruysch, moet volgens een recent opgang doende theorie niet als weerspiegeling van de werkelijkheid worden gezien maar als een allegorie van de vergankelijkheid van het leven. Als kernthema van het ontledingsschilderij geldt het adagium ‘ Ken Uzelve’ met als beeldtaal het ontrafelen van de geheimen van het ontzielde lichaam. Net als het stilleven met een zandloper, een schedel, een luchtbel of verwelkende bloemen.

Tegenwoordig wordt de dood wel aanvaard, zolang die maar niet vroegtijdig plaatsvindt of zich vroegtijdig aankondigt. We weten dat we sterfelijk zijn, maar zien om ons heen dat iedereen veel ouder wordt en langer leeft. Maar wat niemand wil, is door langer te leven langer te lijden. De vraag, die Dame Linda Partridge zich stelt is, of we het leven kunnen verlengen en veroudering kunnen vertragen of zelfs voorkomen. Zij is de wetenschapper, die de 18de anatomische les geeft. Zij ontdekte dat honger je langer doet leven of beter dat een calorie-arm dieet veroudering vertraagt. Linda Partridge denkt dat Alzheimer, kanker en hartkwalen allemaal het gevolg zijn van veroudering en dat als je veroudering kunt vertragen dat dan al deze ellende niet optreedt. Misschien kunnen we dan wel in volle gezondheid 150 jaar oud worden.

De ethische en de economische gevolgen van het gezond oud worden zijn enorm. Als we al maar ouder worden en gezond blijven, zeg tot ons tachtigste, waarom zouden we dan niet tot ons tachtigste blijven werken? Immers als we op ons zestigste zouden stoppen met geld verdienen, wie betaalt dan de laatste twintig jaar van ons leven. En bestaat er straks nog wel een wereld met voor iedereen werk, dat genoeg geld oplevert om tot het levenseinde in zijn of haar onderhoud te voorzien? Stel er komt een pil die zorgt dat we in volledige gezondheid oud worden, heel oud, zoals Linda Partridge voorspelt, wat moeten al die oudjes dan de hele dag doen, als er al niet genoeg werk is?

Het mooie is dat we de afgelopen honderd jaar veel gezonder, veel rijker en veel ouder zijn geworden. Maar sterfelijk blijven we en dan zal wel nooit veranderen. De doorbraak zal moeten komen van een remedie voor het oud worden met gebreken. En nog steeds is het gevolg van het oud worden, dat steeds meer mensen Alzheimer zullen krijgen , steeds meer vrouwen ovarium en borstkanker en steeds meer mannen prostaatkanker. En zo oud worden, lijkt me geen goed idee. Dame Linda Partridge schiet hopelijk op met haar onderzoek en vindt binnenkort de weg naar sterven in volle gezondheid.

The Nobel laureate and columnist for the New York Times Paul Krugman suggested not to safe the banks and the bankers but the people who lost their houses and their jobs. We should help the Greeks to collect taxxes and to grow their economy, but not the foreign banks that own the dept of Greece. It makes no sense to give the Greek government billions to pay their depts, money that ends up in a matter of hours into the accounts of French, German or Dutch banks. And subsequently in the pockets of the individual bankers. Our economic system is broken and needs fixing. As Paul Krugman puts it in his column in the International Herald Tribune of tuesday October 18,2011: ” The era of an ever- growing financial industry was also an era of ever-growing inequality of income and wealth. ” The Netherlands prouded itself with its enormous banking industry, the ING, the RABO and the ABN, ignoring that the industry making innovative products lagged behind. Now the country is suffering from this inbalance.

We badly need a new way of looking at the economy, a way politicians can not ignore. A way that breaks the power of the bankers and the banks. The invisible hand of Adam Smith did not exactly force the greedy banker to produce the greatest good for all. Adam Smith promoted the idea that individual behavior in the market would eventually impact the whole market in a beneficial way. Unfortunately it didn’t work out that way , which the current monetary crisis blatantly showed.

In his recent book, ” the Darwin Economy” , the Cornell economist Robert H. Frank, published in 2011, argues that the current times can best be understood by not applying the rules of Adam Smith but the game plans of Charles Darwin. It implies that evolutionary principles rule economic behavior and not so-called economic or market rules. The banker takes care of him or herself and may be of his banker friends, but for sure not of the home owner, who should never have gotten a mortgage he can not afford to pay longer than a few weeks or so. And because of all of this, the mortgage owner eventually also lost his or her job. Today , a recent report showed, 49 million Americans live in poverty.

A lot of fallacies came to light during the current financial crisis. The governments of the world generally do their best to discourage negative emotions in society , negative emotions like envy and jalousy. The system, governments like most to do this ,is the tax code . Adam Smith had the concept that the more perfect and complete the competition , the more behaviors will promote the common good and taxation should reflect this. Charles Darwin saw it a little differently and as Frank argues, a lot more accurately. When group interests diverge from individual interests, generally the individual interest wins, as Darwin points out. But can government remedy these ailments? Governments over time tend to spend more and more money on themselves, -the equivalent of waste-, and less and less in the interest of the people. However, no institution can substitute government as the taxpayers instrument to fight excesses by individual members of society.

Everybody benefits if the government and government institutions waste as little money possible, but because of it’s naturally amateuristic nature, some waste will always be around. Too much money for the government is less dangerous, as it appears ,as too little. But in the end people have to trust that their tax money is generally well spend and if not, that trust wains with populistic antigovernment movements as a result. Bankers profit-sharing and bank earnings ,as Frank implies in his book, may be considered the biggest waste of society, far more consequential than the waste of the government. This is not to say that at all times government waste and self-serving activities should be counteracted to keep confidence in government justified.

But from the financial crisis in Europe it is learned that many governments build up more dept than is good for the people and that governments in the EU have a hard time to find satisfactory solutions, that do not make their populations suffer even more. At the same time governments in many countries were forced to nationalize their biggest banks in order to safeguard savings of small households , while the bankers walked away with millions of unjustified earnings .

Frank argues in a very interesting direction. His train of thought is that if the rich and famous would spend less or show a less opulent lifestyle, than that would influence the middle class to do the same. This in turn would prevent the middle-class to spend more than they earn, one of the biggest problems of today. Frank argues for a progressive consumption tax, the more you save (or invest) the less tax you pay and the more you proportionally spend on consumer goods the more tax you pay. Savings in this system should not be taxed, neither should investments. Subsequently the key question is: on what should the government spend it’s tax money ?The easy answer is on public goods, but than we should agree what to consider public goods. The good news is that the more people earn the more willing they are to provide the government with money for public goods.

Clean air, safe drinking water and uncontaminated food are simple and logical public goods that the government should provide or safeguard. Less obvious is education and health care, because of the question how much of it should be provided. All air, all drinking water and all food should be safe and in enough supply to lead a healthy life. Education and healthcare come in many flavors. According to Frank, the richer people are the more one is willing to pay for public goods. Frank argues that the only way to pay for the access to public goods for all, is by progressive taxation. But he sees the caveat clearly: politicians should recognize the willingness to pay for some goods but not for all.

Frank present an interesting case: should soft drinks be taxed heavily because if consumed for too long and too often , one may end up with diabetes and all ills associated with it. People consider taxing goods, like cigarettes, because they might cause harm to others, like smoking in public places, a good thing in parallel to forbidding too smoke in public. This suggests that people accept that action that may result in harm now and today to the people around us , is completely acceptable. But apparently people do not think like that about forbidding soft drink vendor machines in parallel with a soft drink discouragement tax. The reason may be ,as Frank argues, that future harm to oneself in the far future is not accepted as a reason for taxation or forbidding the use all together.

The economist Greg Mankiw wrote in the New York Times of June 5, 2010:” Taxing soda may encourage better nutrition and benefit our future selves. But so could taxing candy, ice cream, and fried foods. Subsiding broccoli, gym memberships and dental floss comes next. Taxing mindless television shows and subsidizing serious literature cannot be far behind.”

This represents the slippery slope of the state pretending that it knows best.The thought of misuse of this kind of reasoning to enrich the state and it’s civil servants, will sooner or later come to every one’s mind. Banks are not a public good and particularly not when they are listed at the stockmarket, like most banks nowadays. Banks should not be subsidized nor overtaxed. But what about providing free education and health care. The simple answer is yes to give everybody access to a change in life, because we know that the more educated you are, the better your chances to make a living.

Unfortunately nothing is simple. The education should be good and the certificate of this education so well-respected that it represents a job advantage. Poor education that still earns you a degree, is not much better than no degree, although many will argue against this statement. But how good, I would say so good that it maximizes a persons opportunities and thereforHarvard or Oxford are at the upper end, but where do we place the bar?The same is true for health care: what is the minimal health care all should get.It should be for sure all the care for children and young adults that helps them to earn a living, but should it include all the care available for the pensioners or only for those that still work?

The ” Occupy Wall Street” movement specifically claims that they do not know the answers to the mess we are in, but that they know what they do not like when they see it. Many economists, famous and infamous claimed to understand what caused the current economic, political and social crisis, but they clearly didn’t , to the extend that we have to ask ourselves if economy is a science, an art or even a skill. We should care about and take care of the public and common good at a price that is fair to all. But who should take care of that for us? The politicians , who only take care of themselves? Who should we ask to take care of the common goods? Who should represent us? Do political parties make sense in these difficult times, if they only know to use retoric from past times and safe banks before anything else? Occupy Wall Street wants the answer as much as I, but where do we find the answers?

Ralph Steinman (1943–2011) was awarded this year’s Nobel Prize in Physiology or Medicine for his discovery of the dendritic cell and its role in adaptive immunity. Sadly, Ralph died on September 30, 2011, a few days before the award was announced. Because the decision to make Ralph a Nobel laureate had been taken while he was still alive, the Nobel Committee decided that he would be granted the award posthumously. This is unique in the history of the Nobel Prize.
I got to know Ralph over a period of 18 years. We met for the first time in 1993 and for the last time just months before his death.
In 1993, I took sabbatical leave from my position as Professor of Virology at the Academic Medical Center of the University of Amsterdam and moved to New York with the family for a year. I was appointed visiting professor at the Aaron Diamond Aids Research Center, which was founded by Irene Diamond in 1991 and directed by David Ho, who still heads the center today. A couple of times a week during my first month or so at the center, Ralph Steinman showed up at the lab in the afternoon. I did not know who he was or what he did. David Ho enlightened me: “Ralph is a genius and one of the nicest men I know.”
I found out that Ralph had a lab at Rockefeller University and—very naively—asked him what he did. We were sitting in the conference room of the Aaron Diamond Center drinking coffee. He gave me an incredibly charming smile—that smile is etched is my memory—and explained to me very patiently how he had discovered dendritic cells in mouse spleens.
Ralph’s gentle but inescapable powers of persuasion became evident shortly after. When I arrived at the center, it was affiliated with New York University, but half way through 1993 David Ho shifted affiliation to Rockefeller University––Ralph’s institution.

A discovery that transformed immunology
As soon as viruses attack us and enter our bodies, T cells rush to the place where the action is and do everything they can to eliminate as many virus-infected cells as possible while B cells start to produce antibodies against the virus itself. Up until 1973, nobody understood how this very specific immune response got started.
That’s when Ralph Steinman announced that he had found a completely new type of cell in the peripheral lymphoid organs of mice. He reported his discovery in three consecutive papers, two published in 1973 and the third early in 1974. All appeared in the Journal of Experimental Medicine, which is published by Rockefeller University. That underlines another typical characteristic of Ralph Steinman: his loyalty.
The first of the seminal papers described the unique appearance of these novel cells, found in small numbers in the spleen and lymph nodes. In the last sentence of the summary, a name is proposed for this new cell type: the dendritic cell. The next two papers elaborated on the unique properties of these dendritic cells, or DCs as they came to be known in immunologist jargon.
As is always the case with great discoveries, nobody believed Steinman at first. But in the late 1970s and early 1980s, a series of papers appeared that confirmed the importance of DCs in the adaptive immune system. They had titles like: ‘Lymphoid dendritic cells are potent stimulators of the primary mixed leukocyte reaction’ and ‘Murine lymphoid dendritic cells are powerful stimulators for helper T lymphocytes’.
In 1983, Ralph Steinman and Michel Nussenzweig finally published the paper that hit the nail on the head—again, of course, in Ralph’s beloved Journal of Experimental Medicine. This time, the last sentence of the summary concludes that “DC likely represent[s] the critical accessory cell required for the induction of lymphocyte responses.”
Two decades later, Steinman showed that the efficacy of an investigational vaccine was greatly enhanced by targeting the candidate protein to dendritic cells. This proved that dendritic cells have a key role not only in natural immune responses but also in vaccine-induced immunity.

A pioneer of immunotherapy
In 2006, the Bill and Melinda Gates Foundation launched the Collaboration for AIDS Vaccine Discovery. One of the research grants awarded as part of this initiative was the ‘Comprehensive T cell Vaccine Immune Monitoring Consortium’ headed by Richard Koup, who co-discovered one of the HIV cell receptors. I was appointed as chair of the Scientific Advisory Committee for the T cell vaccine consortium and we asked Ralph to join. Over the past five years we have met in Washington every year.
Ralph was diagnosed with advanced pancreatic cancer in 2007 and immediately decided to prove—using himself as the experimental subject—that cancer vaccines based on dendritic cells work. Ralph received three different experimental vaccines made with his own cells. The first was GVAX, developed by BioSante Pharmaceuticals using irradiated cells from Steinman’s tumor and engineered to attract and activate dendritic cells. For the second, developed by Argos Therapeutics, dendritic cells obtained from Steinman were loaded with RNA extracted from his tumor and injected back into him in the hope of destroying the tumor. The third, from Baylor University, aimed to boost tumor-specific immunity by loading up Steinman’s dendritic cells with peptides present on the surface of his tumor and injecting those cells back into him. None of these approaches saved Ralph’s life, but they may have given him a few more years to enjoy.
When we saw each other at this year’s meeting of the Scientific Advisory Committee, he pointed out to me that the era of ‘true’ cancer vaccines had started in 2010 with the FDA approval of Provenge (Dendreon Corporation), a therapeutic vaccine for prostate cancer. The procedure starts with extraction of the cancer patient’s own dendritic cells, which are loaded up with a fusion protein of a prostate cancer antigen and a cell stimulating factor. The stimulated anti-cancer dendritic cells are then re-injected into the patient in three courses over the span of a month. The survival benefit of Provenge was shown to be several months.
Ralph Steinman was clearly extremely happy and satisfied that 27 years after his discovery of dendritic cells , immunotherapy based on his discovery was here to stay.

The young researchers were Jaap Goudsmit, now Crucell’s Chief Scientific Officer, and Jan Poolman, who joined Crucell in August as Senior Vice President Bacterial Vaccines. Jan comes to Crucell from GSK, where he worked in bacterial vaccine research for 15 years. Before that he spent 10 years at the Dutch public health institute RIVM, then a world leader in vaccine research.
Jan turned 60 recently and had been contemplating retirement when he ran into Jaap and heard that Crucell’s horizons were widening dramatically. “It was a case of right time, right place: I think I can be useful at Crucell,” says Jan.
Jaap says that’s an understatement. “There are two people in the world who know how to make innovative bacterial vaccines. And of these, Jan is the best!” He goes on to say that bacterial vaccine discovery is a quite different ball game from viral vaccine discovery. “As a virologist, I don’t understand what Jan does, and vice versa. His knowledge spectrum and his scientific network is fundamentally different from mine.”

Meeting major needs
Currently, Crucell’s only bacterial vaccine candidate is a tuberculosis vaccine based on adenovirus-vector technology. All our other pipeline programs target viral diseases. “In the past, Crucell didn’t have the money to do everything a big player can do, so we focused innovation on our capabilities: viral vaccines and antibodies, and adeno-based vaccines. I know that world. Now that we are part of Johnson & Johnson, we can afford to widen our focus.”
“Any serious vaccine company has to include bacterial vaccines in its portfolio,” says Jan, and Jaap agrees: “To realize our ambition, we need to deliver innovative vaccines against bacterial and viral diseases—and ultimately noninfectious diseases as well.”
The two are understandably tight-lipped about which new disease targets are being considered, but say that unmet medical need will be the key criterion for decision making.
Jan points to the urgency of bacterial vaccine innovation in the light of growing multi-resistance to antibiotics. “We are heading for a catastrophe—we already have deadly Staphylococcus strains we can’t treat. Without new vaccines we’ll be back where we were a century ago, before antibiotics were discovered.”
“Also, many current vaccines need to be improved,” says Jaap. “For example, the acellular pertussis vaccine used in many developed countries is not good enough—Australia’s current pertussis epidemic testifies to that. Crucell wants to make a better one.”

Understanding the enemy
“To make a good vaccine, you have to understand the way the bug causes illness. And that’s much more complicated with bacteria than viruses,” says Jaap.
Bacteria are much bigger and more diversified than viruses, and they are capable of independent life, whereas viruses have to parasitize a living organism. Bacteria can form colonies, creep into cells or invade mucous membranes. Some (like Bordetella pertussis, which causes whooping cough) produce proteins that deregulate the immune system, while others (like the meningococcal bacteria) rely on strain variability to evade our immune defenses. This complexity of behavior presents a big challenge for vaccine makers.
“With viral vaccines, antibody selection is relatively simple and you always focus on the way the virus enters the host cell,” says Jaap.
What’s more, while there are good animal models for most viral illnesses, these are lacking for many bacterial diseases. One example is cholera, which specifically infect humans. “In the absence of a good animal model, your preclinical assays have less predictive value and you need smarter logarithms,” says Jaap.
Even 35 years ago, back in that lab in Amsterdam, Jan knew that he wanted to combine his training as a biochemist—“A very practical, hands-on discipline”—with his fascination for bacteria. Jan: “In the mid-1970s, very little was known about how bacteria cause disease in the human body. I thought my background in biochemistry could be useful for studying the chemical and immunologic processes of bacterial pathogenesis, and applying this knowledge to vaccine design. I was quite sure that was where I wanted to make a contribution.”
Jan’s first task at Crucell is to build a team with bacterial know-how. He’s looking in various locations around the world. “But the heart of Crucell’s vaccine discovery will remain in Leiden,” concludes Jaap.<<

In de NRC van zaterdag 1 oktober 2011 schrijft Coen Teulings, hoogleraar aan de UVA en directeur van het Centraal Plan Bureau: “Wij, intellectuelen, zijn de bron van de angst voor de ondergang van het Avondland. Angst is meestal een weinig productieve emotie.”

Ik trek mij deze les aan en verbaas mij over het algemene gevoel dat Nederland lijkt te overspoelen: dat er reden is om voor het einde van onze welvaart en de welvaartstaat te vrezen.

Binnen mijn eigen vakgebied, zie ik een ongezonde toename van de angst voor vaccins. We zijn bang voor bijwerkingen van vaccins, waar geen enkel wetenschappelijk bewijs voor is. We zijn vergeten dat vaccins ons hebben gevrijwaard van invaliderende ziekten en ons de kans hebben gegeven om ons te ontwikkelen en te leven in voorspoed, vrij van infectieziekten. Maar ziekten, die je voorkomt, kun je niet ervaren of voelen. Een ziekte die je niet ziet aankomen, hoeft volgens de volkswijsheid van het internet ook niet voorkomen. Ook al is de kans groot, dat je hem oploopt als je niet gevaccineerd bent.

Vaccins, naast hygiëne, schoon water, onbesmet voedsel, en schone lucht hebben omstandigheden geschapen, waardoor wij zo rijk hebben kunnen worden als we anno 2011 zijn. Rijk in geld, maar ook vrij van ziekten en levend in een Nederland van mensen die alleen maar lijken te werken om zich van vakantie naar vakantie te bewegen.

Arnold Kling en Nick Schultz laten in hun boek: From Poverty to Prosperity ( Encounter Books, NY, 2009) zien dat het ons wereldwijd de afgelopen paar duizend jaar alleen maar beter is gegaan. Maar dat is niet zonder slag of stoot geweest, een les die wij niet makkelijk onder ogen zien. Dat iets dat op de korte termijn een chaos lijkt, op de lange duur tot voorspoed voor steeds meer mensen kan leiden, vinden vooral politici maar moeilijk te aanvaarden.

Klinger en Schultz sommen dit in een aantal punten op:

• De industriële revolutie, zo rond 1800, zorgde voor een versnelde verbetering van de leefomstandigheden, die tot in het heden heeft doorgezet.
• Economische ontwikkeling is of onbegrijpeijk langzaam of onstuimig snel met als gevolg dat op allerlei momenten in de tijd de afstand tussen ontwikkelde en onderontwikkelde landen heel groot is.
• De verschillen tussen landen en continenten in leefomstandigheden nemen maar moeilijk af, waarbij de rijkdom in rijke landen maar lijkt toe te nemen en de armoede in arme landen niet lijkt af te nemen (hoeveel hulp we ook geven, JG)
• De trage verbetering in arme landen is vaak onbegrijpelijk en ongrijpbaar en moeilijk te verklaren door gebrek aan geld of goederen.
Het lijkt er op dat het ontbreekt aan inzicht in de weg te bewandelen, meer dan iets anders.
• Eén van die ongrijpbare factoren lijkt het ondernemersklimaat te zijn, hoe moeilijker het is een bedrijf te starten of tot wasdom te brengen, hoe lager de levensstandaard in dat land of in dat gebied.
• Economische vooruitgang gaat gepaard met dramatische veranderingen in de beroepsbevolking of beter, training voor beroepen die nodig zijn om de weg van voorspoed te plaveien.

Klinger en Schultz onderbouwen al deze stellingen op overtuigende wijze en hun cijfermateriaal leidt tot een aantal interessante waarnemingen. India was wat levensverwachting betreft in 1900, waar Europa was in 1750; in 1950 waar wij waren in 1900 en in 1990 waar wij in 1950 waren. Ontegenzeggelijk halen zij in, en dat zal voor China niet anders zijn. Het verschil in levensverwachting is in 1990 nog maar 15 jaar, terwijl dat in 1950 dertig jaar was. Maar dat is niet het enige dat tot optimisme stemt, ons IQ lijkt ook collectief te stijgen, het zogeheten Flynn effect. We worden niet alleen gezonder en leven langer, we worden ook steeds slimmer. En we hebben steeds meer vrije tijd, niets om over te klagen. Ook wijst alles erop dat de zogeheten opkomende landen, als Brazilië, Korea, China, India veel sneller voorspoed bereiken dan wij in het westen.

In Nederland werd het punt dat het gemiddelde jaar inkomen $ 2,000 was in 1855 bereikt en het duurde daarna 64 jaar om dat getal te verdubbelen. Zuid Korea bereikte het $ 2,000 punt in 1969, maar deed er maar 8 jaar over om dat te verdubbelen. De Zuid Koreanen hebben iets heel snel geleerd, wat wij maar langzaam onder de knie kregen.

Klinger en Schultz verklaren dat uit de nadruk die zulke succesvolle landen, die het trucje door hebben, leggen op kennis, kunde en onderwijs. Maar niet elke vorm van onderwijs of diploma. Het lijkt te gaan om die vormen van kennis en kunde die onontbeerlijk zijn om vooruitgang te bewerkstelligen. En dat lijkt mij niet Inholland met al die vrije tijdsstudies, maar electrotechniek, mechanica en andere vormen van toegepaste beta wetenschappen, die tot het succes van bedrijven als Samsung in Zuid Korea of HTC in Taiwan hebben geleid.

Klinger en Schultz leggen een zware verantwoordelijkheid voor het verschil in rijk en arm bij de politiek. Zij tonen een boeiende, maar zorgvuldig uitgevoerde, vergelijking tussen communistische en niet communistische landen naar BNP per hoofd van de bevolking. In Noord Korea is dat $ 700, in Zuid Korea $ 13,590 ; in China $ 3,130 en in Taiwan $ 14,170. Zou dit verschil in kwaliteit van het politieke systeem ook op kleinere schaal gelden; voor verschillen tussen de Zuid Europese landen versus de Noord Europese landen of op nog kleinere schaal tussen Zwitserland, Zweden, Noorwegen, Denemarken en Finland aan de ene kant en Nederland of België aan de andere?

Klinger en Schultz leggen ook een accent op het belang van vertrouwen van de bevolking in de instituties van een land. In Nederland neemt dat vertrouwen zienderogen af en de vraag is of de gevestigde politiek niet schuldig is aan deze afkalving, die volgens de auteurs het moeilijker maakt om uit een malaise te komen.

Wat nu parten speelt in het richting geven aan het onderwijs-systeem, is de revolutionaire veranderingen in de beroepsbevolking, aldus Klinger en Schultz. Ambachtelijke banen nemen dramatisch af, terwijl de banen voor bankiers, maar ook voor acteurs en regisseurs toenamen tussen 1992 en 2002. Wat moet een jongen of meisje van 18 straks hebben geleerd om een bedrijfje tot een succes te maken?

Klinger en Schultz hangen uiteindelijk het adagium van Joseph Schumpeter( 1883-1950 ), de Oostenrijks-Amerikaanse econoom aan, dat de toekomst zal worden vormgegeven door ‘creatieve destructie’, waarbij revolutionaire vernieuwingen via een tussenfase met veel afbraak en schade voor sommigen die niet meekunnen, tot voorspoed voor velen, -zo niet allen-, zal leiden.

Volgens Klinger en Schultz moet de overheid meer een helpende rol krijgen om die gunstige omwentelingen mogelijk te maken en daar minder bang voor zijn dan nu. Nu lijken overheden, met name in het Westen, zich vooral te richten op het vangnet voor de slachtoffers van verandering en daarmee vernieuwing liever zien gaan dan komen. De vraag is of de huidige generatie politici en bestuurders deze uitdaging wel aankan zonder bevangen te worden door de angst niet herkozen te worden of een ministersbaan mis te lopen.

Over de noodgedwongen nieuwe manier van denken om de toekomst met vertrouwen tegemoet te kunnen zien, gaat het boek van Matt Ridley: the Rational Optimist ( Fourth State, London, 2011). In de eerste acht hoofdstukken betoogt Ridley hetzelfde als Klinger en Schultz: sinds mensenheugenis is het ons allen alleen maar beter gegaan. En Ridley ziet geen reden om aan te nemen dat de wetenschap en de techniek niet in staat zullen zijn om die weg omhoog in stand te houden. Zijn stelling is dat wij de enige soort zijn, die het beter krijgt naar mate er meer individuen van die soort op aarde zijn en dat dat komt door de toename in samenwerking tussen steeds meer gespecialiseerde individuen.

Het bewijs is dat computers en Ipads gemaakt worden door een gemeenschap van werkers, die geen van allen één-voor-één weten hoe je een computer of Ipad maakt. En dat we daar allemaal van profiteren. Ridley schrijft:
” The wonderful thing about knowledge is that it is genuinely limitless. There is not even a theoretical possibility of exhausting the supply of ideas, discoveries and inventions. This is the biggest cause of all for my optimism.”

Als het de mens de afgelopen millenia alleen maar steeds beter is gegaan, waarom is dan in het huidige tijdsgewricht niet iedereen blij en dankbaar, vraagt Matt Ridley zich af. Het pessimisme over de toekomst viert hoogtij. Een positieve en hoopvolle instelling met nieuw elan en overtuiging is veel impopulairder dan een tijding van rampspoed. Ridley haalt voedseltekorten, hongersnoden, uitdijende woestijnen, olie tekorten, dalende vruchtbaarheid, verdwijnende ozonlagen, zure regens, nucleaire winters, killer bees, gekke koeienziekte, global warming , die allemaal volgens deskundigen en ondeskundigen zouden leiden tot de ondergang van de mensheid. Zijn stelling is niet dat dit geen problemen zijn, maar dat nu eenmaal niets bij het oude blijft. En dat problemen van deze omvang zich in alle tijden hebben voorgedaan, en dat de mens steeds in staat is geweest ze te overwinnen, en dat dat nu ook vast weer gebeurt.

Nu de Chinezen hebben besloten binnen afzienbare tijd op een compleet electrisch wagenpark over te gaan, en de Duitsers zwaar gaan investeren om al hun energie uit de zon en de wind te halen, blijft nu al niets het zelfde. Er is een fundamenteel verschil tussen Nederland en Duitsland; Nederland wil net als Duitsland van kerncentrales af, maar trekt de miljarden niet uit om de alternatieven uit te werken en te vernieuwen. Dat is het verschil tussen tegen elke verandering nee te zeggen of veranderingen te omarmen en te bevorderen, zonder te veel omkijken en te veel vrees voor de bij-effecten en bezwaren die elke vooruitgang met zich meebrengen.

Er is een onuitroeibaar geloof, in leven gehouden door de media, dat pessimisme over de toekomst nieuw is, gerechtvaardigd en op zijn plaats. Het rijtje Hiroshima, Chernobyl, Haïti en Fukushima komt te pas en te onpas bij de borrel ter sprake en iedereen knikt hoe erg en gevaarlijk de wereld is geworden. En als men dan nog niet overtuigd is, worden de pandemie van 1918 of besmette komkommers er bij gehaald onder de noemer: ” En nu dit weer?”. Ridley verbaast zich over het feit dat de generatie, die het beter dan wie ook heeft, zoveel geloof hecht aan slecht nieuws. En dat niet alleen, de vorige generatie krijgt de schuld onder het mom dat ze de toekomst heeft gestolen van de jongeren en die geloven dat.

Vervolgens zet Ridley de aanval in op de onredelijke pessimist, die bepleit dat economische groei moet worden geremd en technologische vooruitgang moet worden ingedamd. En dan zorgt Ridley voor de paradox in zijn boek. Hij voorspelt dat als de doemdenkers, die geobsedeerd zijn door de CO2 voetafdruk van ieder van ons, uiteindelijk hun zin krijgen, we een toekomst tegemoet gaan die opvallend veel lijkt op het feodale verleden van tsaren, keizers en het communisme van Stalin en Mao met hun planeconomiëen. Alsof dat geen schrikbeeld is. Een schrikbeeld waar ik niet van geloof dat het ook maar de geringste kans heeft om uit te komen.

Ik ben er echter, net als Ridley, van overtuigd, dat het met Afrika wel goed komt en ook met het klimaat. En allemaal door de inventiviteit van mensen, de samenwerking tussen mensen en het uitwisselen van ideeen.
Tenslotte waagt ook Ridley zich aan reeks voorspellingen, waarvan hij weet dat de kans dat hij er naast zit groter is dan dat hij het bij het rechte eind heeft.

Grote multinationals zullen verdwijnen, politieke partijen zullen hun aanhang zien verdwijnen en de burocratische overheid zal haar greep op ons allen verliezen. Ridley besluit zijn boek met de profetische woorden, na vastgesteld te hebben dat de afgelopen negentig jaar het inkomen per hoofd van de bevolking verachtvoudigd is:
” So long as all get their share of this prosperity, we can expect most of the world in 2100 to become as nearly disaster-proof as the rich west is today: through building standards, warning systems, emergency services, health services, trade networks and technology.
A mega-volcano or a big asteroid would still test any society, but much less pain will come from nature the richer we become. 
This is not, and will never be, the best of possible worlds. But it can get much, much better.”

We kunnen maar beter de waarheid gaan geloven, een waarheid, die het doortrekken van de lijn van het verleden is. Zoals Coen Teulings het in zijn opiniestuk verwoordt: “de opgaande lijn is nog steeds ononderbroken.” En er is reden voor dit optimisme, zo houdt Paul Schnabel, directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau, ons regelmatig voor. Vandaag de dag, als je in Nederland om je heen kijkt, is de werkelijkheid heel wat rooskleuriger dan het beeld dat wij van Nederland in ons hoofd vormen.

The more unsure and insecure we are about our and the world’s future, the more we want to know what lies ahead. Animals sail on instinct and do not need to know too much about what’s in store for them. Humans have the permanent urge to predict for themselves a rosy future. But not only predict, but also foretell what we can or may expect. Depending on our mental state, character or nature and generally independent from our actual living conditions, we see incredible opportunities or no way to get out of the rat hole. It is human nature to permanently think he or she will make it and that is what we want to hear from everybody around us. And that is why fortune-tellers are popular since antiquity.

The big difference between predicting and foretelling is in the outcome.
A prediction may come true or not, there is such a thing as wrongly predicted. Foretelling is a kind of foreseeing, seeing the future as in a movie and because the future is foreseen, the foreteller tells the truth about the future. Predicting is a human quality we all have and an activity we like to entertain. Foreseeing ,we all know, is not possible. One cannot predict to become rich and famous, one can only work and hope for the best.

Can a human be happy without predicting and even foreseeing for him self and may be for his or her extended family nothing but prosperity? Or can we be happy with what we have and live happily without too much expectations about dramatic changes in our miserable state of being?Apparently it is extremely difficult to be satisfied with our daily state of affairs, otherwise why would fortune- tellers and sooth- sayers have such good business ?
Michael Foley in his book (2010) The Age of Absurdity, Why Modern Life Makes it Hard to be Happy, suggests that happiness is both a state and the way to reach that state, the famous pursuit of. Many philosophers think that pursuing happiness makes you unhappy and the more you try the slimmer the chance you get there.

Any doubt about one’s own capabilities or prospects, might have direct impact on your changes to succeed. It may directly lead to complacency and inertia and eventually too much laziness. Excuses why one fails, are a lot easier to come by than arguments why success is unavoidable. The one thing we all need is the talent to convince the outside world that we will succeed no matter what. And as Malcolm Gladwell argued talent is just the desire to work. Getting up in the morning and enjoying the thought that this day will bring the breakthrough, is the key to success and when it turned out to be just another day, start the next day all over again.

It all starts with looking around and not thinking one understands the world . Accept the world as is and as completely irrational. That’s why othercenteredness really counts. Othercenteredness is the key to wisdom and wisdom prepares for luck and without luck there is no pursuit of happiness. Life is forcing one’s hand towards being lucky, preparing the mind for blending luck with wisdom, as in a mixer . A fortune-teller might provide a sense of security about one’s future, just enough confidence to attract good luck and avoid bad luck.

Sibyls are the most famous of all fortune-tellers of antiquity. They were the ultimate resource for the powerful and the mighty to convince the people that they were leading the country, being it Rome or Greece , to victory and prosperity. Sibyls are prophetes, true or false, and there are or have been a total of ten ( or so). To me of all sibyls, five stand out: the ones depicted on the ceiling of the Sistine Chapel in Rome by Michelangelo. The first is the Persian Sibyl, an old woman reading a book; the Erythrean Sybil opening a book;the Delphic Sibyl looking away from a scroll; the Cumaean Sibyl, again an old women looking into a book ; and finally the Libyan Sibyl ,elegantly opening a large volume. According to tradition the Cumaean Sibyl sold the so-called Sibulline books with prophesies to the last king of Rome, Tarquinius Superbus, who reigned from 535-509 BC.

The story says that the Cumaean Sibyl came to Tarquin and offered to sell him the nine sibylline books for three hundred gold coins. She convinced him that her books contained the destiny of the world. But Tarquin was sure she would sell at lower price and refused to buy. After some time and having travelled home, where the books were stored, the Cumaean Sibyl arrived again at the court and offered to sell six books this time, and when Tarquin asked for the price, she said : three hundred gold coins. Tarquin refused again to buy the remaining books he wanted so badly. A third time she returned to him, now with only three books. Tarquin asked what she did with the other six books, she answered : I burned them. Did you at least read them, he asked; No , I didn’t ,she answered. This time, Tarquin bought the last three Sibylline books for three hundred gold coins. Rome flourished as a republic thereafter and rose to power, but all without knowing how it would end.
Rome expanded it’s territories, but never knew it’s destiny: collapse in the end. Could Rome have been saved, when the knowledge of the first six books was preserved and it’s guidance taken at heart?

In Rome human destiny is depicted on a ceiling, in Sienna on a floor. The floor of the Duomo. The Duomo was more or less finished by the 1270s but a major addition was planned by 1339, but today only remnants remain because the Black Death epidemic of 1348 hit the town of Siena, but also major flaws in construction were recognized even before that.
The pavement of the Siena cathedral took about two hundred years to be completed (1369-1562) and started about twenty years after the plague decimated the city. All mosaics of the ten sibyls and the ruling Hermes Trisgemistus were designed and executed in the 1480s. Hermes Trisgemistus formed the starting point for all the mosaics at the middle entrance of the church and this god was an amalgamate of the Egyptian god Thoth ad the Greek god Hermes, both gods of writing, codes and magic.
The sibyls in the church accompany the middle panels of Siena surrounded by its peer cities, the panel of the allegory of fortune and the wheel of fortune.

During the year the whole pavement is covered , or “hermetically ” closed except for a few months in the summer. Nothing make you understand the unity of earth, heaven, fortune and knowledge better than this pavement.
Nowadays we lack the secret knowledge of the sibyls and the sibylline books, all seems to be replaced by rationality of some sort. Was our future once foretold in the six sibylline books lost in fire? And is that why we are so often in the dark about so much?

For the Siena Duomo mosaic makers and their sponsors in the 14th-16th century the times of 2011 represent an unimaginable future far away and far ahead. These Renaissance men and women were fortunate enough to have at least Hermes and the Sibyls to guide them into the future and to foretell their destiny. But what do we have that makes us understand and may be even foresee the day of tomorrow? So much seems lost that we in the 21st century might have even no clue about what is behind us, like the Siena of the mosaic makers.

Monterchi
September 22, 2011

Toen nog gedacht werd dat de wereld plat was , kon die omgekeerd worden :
het leven vond op de bovenkant plaats, en de onderwereld bevond zich op de
onderkant, stond zelfs misschien wel op zijn kop. De wereld is niet plat en
de onderwereld bestaat alleen in de verbeelding. En in de verbeelding kan
alles, de mens verbeeldt zich een wereld zoals die gewenst of gehoopt wordt
te zijn. Het kan een wereld achterstevoren zijn, een wereld in negatief ,of
een verdraaide wereld, zelfs een platte wereld. De wereld op zijn kop is
eigenlijk een omgekeerde wereld: een wereld te gek voor woorden, een wereld
waar dingen gebeuren die niet kunnen of alleen in onze fantasie.

De omgekeerde wereld is een onwerkelijke wereld, een wereld soms waar
onrechtvaardigheden worden recht gezet of waar wraak wordt genomen, maar
zelden is het een paradijs op aarde. Daarvan hopen we nog steeds dat het
ooit echt op aarde komt, daarvan hopen we dat het niet de omgekeerde wereld
is. In de 16de eeuw raakte de omkering van de wereld algemeen in de
belangstelling. Het ging vooral om mens en dier. De omkering bestond er uit
dat het dier de macht kreeg over de mens in alle situaties waarbij de mens
macht heeft over het dier. Blijkbaar vond men in de Gouden Eeuw dat de
jager de prooi op de een of andere wijze onrecht aandeed, zo is te zien op
het schilderij, “Het leven van de jager ” van Paulus Potter, dat in de
Hermitage hangt in Sint Petersburg. Op dit schilderij uit 1650 worden de
jager en zijn honden berecht en terechtgesteld door alle dieren uit het
dierenrijk, natuurlijk door het hert als prooi bij uitstek, maar ook door
de beer, de olifant en de leeuw.

Niet alleen verbeeldde de 17de eeuwer zich een omgekeerde wereld waarin de
leeuw het gedrag van de mens vertoonde, maar zelfs een wereld waarin de
leeuw stuivertje wisselde met een heel land. De Leo Belgicus, of te wel
een leeuw die de vorm van een land, Nederland, aanneemt of een land dat de
vorm van een leeuw aanneemt. Het kleine Nederland verzette zich tachtig
jaar als een leeuw tegen de Spaanse overheersing totdat de bevrijding daar
was. Deze gedachte moet het uitgangspunt zijn geweest voor de oostenrijkse
edelman en diplomaat Michael von Aitzing, die voor het eerst de kaart van
de opstandige Nederlanden de vorm gaf van een brullende leeuw in zijn
boek,
Michaele Aitsingero Austriaco auctore- De Leone Belgico, uitgegeven in
Keulen in 1583, dat gaat over de Nederlanden vanaf 1559.

Von Aitzing gaf de Mechelse graveur Frans Hogenberg opdracht deze kaart
voor het boek te maken, een kaart die ook los verkrijgbaar was. Claes
Janszoon Visscher verfraaide de leeuwenkaart in 1609 en velen volgden zijn
ontwerp. Maar Jodocus Hondius niet; in 1611 zette hij de Nederlanden op
zijn kop. De bek van de leeuw zit zo rond de Nederlandse provincie Drente,
zijn oog tussen Friesland en Groningen en zijn oor bij Den Helder en de
staart bij Zuid België in de voorstelling van von Aitzing en van Visscher.
Bij Hondius zit de kop van de leeuw rond Zuid België en de staart volgt de
Waddeneilanden in het noorden van Nederland. De omgekeerde wereld.

Een wereld op zijn kop is ook een wereld van tegenstellingen en vaak een
illusie, een wereld van misvattingen of misverstanden. De Nederlanden
waren in de zeventiende eeuw het land met de grootste oorlogs- en
handelsvloot van de wereld en daardoor machtig en rijk. Amsterdam was de
stad van de eerste effectenbeurs en de eerste aandelen, het was de stad van
Rembrandt. Manhattan was in die tijd het tegenovergestelde van Amsterdam
en van wat Manhattan nu is: niet meer dan een dunbevolkt eiland bewoond
door nomadische indianen, lang zeilen van Nederland. In 1609 voerde de
Verenigde Oostindische Compagnie verkenningsexpedities onder leiding van
Henry Hudson uit om een nieuwe route naar de Oost te vinden. Hudson was er
van overtuigd dat er een doorvoerroute naar Indië was dwars door noordelijk
Amerika. Hij verkende de Amerikaanse kust van Nova Scotia tot de Chesapeake
Bay en voer uiteindelijk langs Long Island de Hudson op, maar een opening
leverde dit niet op, wel enige belangstelling voor de Amerika- handel.

Na de oprichting van de West-Indische Compagnie in 1621 kwam het eerste
schip, de Eendracht met vijf of zes families uit Amsterdam in Nieuw
Nederland aan in januari 1624. Een paar maanden later werden nog eens
dertig families naar Nieuw Nederland gebracht door het schip ‘Nieu
Nederlandt’ , dat opnieuw vanuit de haven van Amsterdam was uitgevaren.
Nieuw- Amsterdam werd in de zomer van 1625 opgericht op het puntje
van het eiland Manhattan als tegenpool van Amsterdam, maar pas in 1626 werd
Manhattan van de indianen gekocht en weer zevenentwintig jaar later, in
1653, kreeg Nieuw- Amsterdam stadsrechten.

Protestantse Walen , uit België, waren het die Nieuw- Amsterdam oprichten
en bevolkten, gevlucht voor de Spaanse inquisitie en neergestreken in
Amsterdam. In 1578 werd de Waalse kerk aan het Walenpleintje op de
OudeZijds Achterburgwal in de binnenstad van Amsterdam aan de Protestante
Walen overgedragen. Net als de Nederlandse leeuw Leo Belgicus heette, zo
heette Nieuw Nederland Neobelgia Nova of Novii Belgii. Een lang leven was
de Nederlandse kolonie op Manhattan niet beschoren, in 1664 kwam er een
einde aan en werd Nieuw- Amsterdam New York. Negen jaar zou de Engelse
overheersing duren, tot in het najaar van 1673, toen het tij keerde en even
New York op zijn kop werd gezet.

De Zeeuwse admiraal Cornelis Evertsen de Jongste was in december 1672 er op
uitgestuurd om Engelse schepen te plunderen die uit Azië terugkeerden, maar
dit avontuur was op een fiasco uitgelopen en Evertsen wilde niet naar
Middelburg terugkeren zonder enige vorm van succes. Hij sloot zich aan bij
een Amsterdamse vloot onder leiding van Jacob Binckes en gezamelijk voeren
zij naar New York met eenentwintig schepen. In Augustus 1673 veroverden
Evertsen en Binckes New York en hernoemden zij de stad Nieuw Orange. Dit
moet de reden zijn dat de vlag van New York tot op de dag van vandaag
blauw-wit- oranje is, het zegel in de witte baan bevat vier molenwieken
( van de molen die op de kop van Nieuw Amsterdam stond) twee emmers graan
en twee bevers, omhoog gehouden door een indiaan en een Europeaan. En dit
moet een Waal uit Amsterdam zijn, vwant onder in het zegel staat het
jaartal 1625. Bij de vrede van Westminster in 1674 eindigde deze omgekeerde
wereld, waarin de Nederlanders weer even voor minder dan een jaar de baas
waren in New York, en werd Nieuw Orange opnieuw New York.

Dit hele intermezzo is terug te vinden op de Nederlandse kaarten van
Neobelgii Nova of Nieuw Nederland. Te beginnen met de zogeheten Jansson-
Visscher kaart uit de eerste jaren van de Nederlandse overheersing van
Manhattan van voor 1664. Op het inzetstuk onder aan de kaart is een klein
en vredig dorpje te zien met de molen duidelijk in beeld. De kaartenmaker
Carolus Allard legde de herovering in 1673 op zijn kaart van Nieuw
Nederland vast onder de symbolische noemer, RESTITIO, in een fraai tafreel
waarop je de Nederlandse troepen New York ziet heroveren, wat overigens
zeer vredig geschiedde. Deze kaart draagt de signatuur van Carolus Allard
rechtsonder en stamt uit 1674, toen het nieuws over de herovering Amsterdam
had bereikt. De titel van deze kaart luidt:

” Nieuw-Amsterdam onlangs Nieuw jorck genaemt,
en nu hernomen bij de Nederlanders op den 24 Aug 1673 ”

Het schild boven deze kaart is leeg en had de naam Nieuw Orange moeten
dragen.

Toen eenmaal de wereld weer normaal was en New York weer New York vanaf
1674, heeft Carolus de kaart aangepast, hetgeen fraai te zien is op het
exemplaar, dat in het bezit is van de New York Library in New York City en
staat afgedrukt op pagina 155 van het jubileum boek New York/
Nieuw-Amsterdam uit 2009. Allard heeft zijn naam nu in het schild boven de
voorstelling van de Nederlandse herovering gezet en rechts onder
weggehaald, maar belangrijker hij heeft de titel van de voorstelling
veranderd:

” Nieuw-Amsterdam onlangs Nieuw jorck genaemt,
en nu hernomen bij de Nederlanders op den 24 Aug 1673
eindelijk aan de Engelse weder afgestaan ”

De wereld wordt nooit meer als die was en de omgekeerde wereld staat weer
op zijn kop, maar de mens is weer een mens, de leeuw een leeuw.

Point Lookout, NY
21 September 2011